 |
| Tamer ASHRAF |
Turizmin Sektörel Özellikleri
- Görünmez bir ihracat sektörüdür.
- Birçok (yaklaşık 40) ekonomik sektörle ilişki içindedir.(Doğrudan – Dolaylı )
- Turizmin var olma nedeni doğal, tarihi, kültürel değerlerdir. Bu zenginlikler ancak turizm sayesinde “ekonomik mal” niteliğine kavuşmuştur.
- Turizm sektöründe çok çeşitli piyasa tipleri bulunur.
- Turizm terör, savaş, doğal afetler, politik ve ekonomik istikrarsızlık gibi olumsuz etkilenir.
- Turizm tüketimi zorunlu olmayan bir tüketimdir.
- Turizm sektörü dinamik (statik değil) bir özellik taşır. Teknolojik gelişmelerden çok çabuk etkilenir.
- Turizm arz ve talebinde gelenek- görenek sosyal, psikolojik, politik faktörler, moda vb. önemli rol oynar.
- Turizm harcamalarının tam ve kesin bir ölçümünün yapılamaması turizmin ulusal ekonomideki yerini tam olarak yansıtmamaktadır.
- Turizm dünyada pek çok insanı üretici / tüketici olarak doğrudan ya da dolaylı ilgilendirir.
- Turizm sadece seyahat ve konaklama olayı değildir. Turizm arzını oluşturabilmek için ekonomik olarak belirli bir sermaye gerektirir.
- Üretim faktörleri sayesinde turizm ürünü oluşturulur. Bu faktörler aynı zamanda uluslararası turizmde rekabet edebilirliği belirleyen faktörlerdir.
- Turistlerin ziyaret ettiği bölgeye bıraktığı dövizler ülkenin ödemeler bilançosuna katkıda bulunur.
- Turizm ekonomiye yeni iş olanakları sağlar.
- Emeğe olan talep diğer sektörlere oranla daha fazladır.
- Yabancı sermayenin ülkeye çekilmesinde önemli bir araçtır.
- Özetle ihracat etkisiyle döviz arzını olumlu etkilemesi, Yatırımların geri dönüşünün yüksek ve karlı olması, Yeni istihdam alanları oluşturması, Ülkenin iç – dış borç ödemelerinde yeni kaynak oluşturması, Katma değer sağlaması, Bölgeler arası dengeli kalkınmaya katkısı ile günümüzde iletişim ve bilgi teknolojilerinden sonra 3. hizmet sektörü turizmdir.
Uluslararası turizm dünya dış ticaretinin en geniş kalemidir. Birçok ülke için en önemli ihracat kaynağıdır. Bununla birlikte turizm gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki ekonomik etkileri farklıdır. Yani gelişmiş ülkelerin turizm den elde ettiği gelir. Gelişen ülkelerin elde ettiği gelirden fazladır. Ayrıca gelişmekte olan bir ülkede turistler tarafından seyahat için harcanan her bir Dolar ve Euro istihdam oluşturmak amacıyla kullanılırken, gelişmiş ülkede bir otel inşası ya da yenileme yatırımı olarak harcanır. Az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkede turizmden elde edilen gelir turizm dışı sektörlere aktarılırken, gelişmiş ülkelerde daha çok sektör içinde kullanılmaktadır. Bölgeye- ülkeye gelen turist sayısındaki artış yeni tesislere altyapıya olan ihtiyacı artırır. Bu yönüyle turizm sadece ekonomik olarak sektör içinde kendisini göstermez. Örneğin turizm sektöründeki bir yatırım inşaat sektörüne de yansır. Beraberinde kara-deniz-hava trafiğini de artırır. Turizmin, turizmde gelişmemiş yada turizme yeni açılmakta olan bir bölgenin ekonomik yapısı üzerindeki etkisi çok azken, turizmde gelişmekte olan bölge için orta düzeyde katkı sağlamaktadır. Turizmin, turizmde gelişmiş bölgeler üzerindeki ekonomik etkisi ise oldukça yüksek olabilmektedir.
Turizmin Ekonomik Etkilerinin Ölçülmesi
Turizm gelirlerinin bir ekonomi içindeki etkisi 3 şeklide ortaya çıkar.
- Birincil – Doğrudan Gelir. (Turistin gittiği bölgedeki tesis den bir turizm ürünü satın alınması sonucu yaptığı harcama)
- İkincil – Dolaylı Gelir. (Birinciye bağlı olarak ticari işletmelerin kendi arasında yaptığı harcamalar.)
- Uyarılmış – Özendirilmiş Gelir. (Sektörde istihdam edilen ya da turizmden kazanç sağlayan kişiler tarafından yapılan harcamalar.)
Turizmin meydana getirdiği ekonomik etkilerin birincisi ve en önemlisini hiç şüphesiz turist harcamaları oluşturmaktadır. Turist harcamalarının belirlenmesinde ise, birincil ve ikincil verileri kullanan çeşitli istatistiksel analiz yöntemleri vardır.
Turizmin Birincil Etkilerini Ölçen Yöntemler
Herkesin üzerinde uzlaştığı ve en iyi olarak değerlendirilebilecek bir yöntem halen mevcut değildir.
- Turist harcamalarının gözlenmesi yöntemi
- Alan araştırmaları yöntemi
- Tüketici araştırmaları yöntemi
- Banka kayıtları yöntemi
- Artık gelirler yöntemi
- Mevsimsel fark yöntemi
- Uydu hesaplama yöntemi
- Harcama oran yöntemi
- Maliyet faktör yöntemi
Turizm harcamaları sonucu ekonominin bütününde oluşan ikincil ve uyarılmış etkileri ölçen iki ayrı yöntem bulunmaktadır. Bunlar da;
1. Çarpan yöntemi
2. Girdi – Çıktı modelleri
Çarpan Yöntemi; Toplam talepteki otonom (gelirden bağımsız) bir artışın, ulusal gelir düzeyinde kendi büyüklüğü oranında bir artışa yol açmasıdır. Turizm sektöründen elde edilen bir birimlik gelirin el değiştirerek ilk aşamada elde edilen turizm gelirinden daha yüksek miktarda bölge yada ülke ekonomisine etki etmesi turizmde çarpan etkisi olarak tanımlanmaktadır. Çarpan katsayısı ekonomide fazladan ne kadar gelir oluşturduğunu yada turizm gelirlerinin etkinliğini ölçmek için kullanılır. Çarpan nedeniyle oluşan gelirin bir kısmı sızıntı olarak ekonominin dışına çıkmaktadır. Bu sızıntı ne kadar büyükse çarpan etkisi de o kadar küçülür. Sızıntı azalınca ekonomideki gelir etkisi de artar. Turistten elde edilen gelir ekonomi içinde ne kadar çok kalır ve el değiştirirse (paranın dolaşım hızı) çarpan etkisi de o kadar yüksek olur. Gelişmiş ülke ekonomilerinde sızıntı oranları düşüktür. Bir turizm ülkesinde ithalat eğilimi yüksekse çarpan etkisi düşük demektir.
Girdi-Çıktı Modelleri: Girdi-Çıktı analizi, çarpan yönteminden daha kapsamlı ve gelişmiş bir modeldir. Çarpan katsayısı, ekonomide fazladan ne kadar gelir oluşturulduğunu yada turizm gelirlerinin etkinliğini ölçmek için kullanılırken; girdi-çıktı analizinde farklı sektörler arasındaki arz ve talep etkileşimleri dikkate alınarak bu etkilerin ekonomideki yansımaları ortaya konmaya çalışılır.